Հարց ու պատասխան

Պարզաբանումներ աշխատանքի բնագավառի օրենսդրության վերաբերյալ

 

Հարց 1. Ո՞րն է կոլեկտիվ պայմանագիրը:

Կոլեկտիվ պայմանագիրը գործատուի (գործատուի ներկայացուցչի) և աշխատողների ներկայացուցիչների կամ գործատուների միության և արհեստակցական միության, իսկ ՀՀ աշխատանքային oրենսգրքով նախատեսված դեպքերում նաև ՀՀ կառավարության միջև գրավոր ձևով կնքված կամավոր համաձայնությունն է, որը կարգավորում է աշխատողների և գործատուների միջև աշխատանքային հարաբերությունները:

(ՀՀ աշխատանքային օրենսգրքի 45-րդ հոդված)

 

Հարց 2. Ո՞րն է աշխատանքային պայմանագրի կնքման կարգը:

Գրավոր աշխատանքային պայմանագիրը կնքվում է երկու օրինակից` կողմերի, իսկ մինչև տասնչորս տարեկան աշխատողների հետ կնքվող աշխատանքային պայմանագրերի դեպքում՝ ծնողներից մեկի կամ որդեգրողի կամ խնամակալի ստորագրությամբ մեկ փաստաթուղթ կազմելու միջոցով, որի մեկ օրինակը գործատուն հանձնում է աշխատողին, իսկ մինչև տասնչորս տարեկան անձի մասնակցությամբ աշխատանքային հարաբերությունների ծագման դեպքում` ծնողներից մեկին կամ որդեգրողին կամ խնամակալին:

Աշխատանքային պայմանագիրը կարող է կնքվել նաև կողմերի էլեկտրոնային ստորագրությամբ: Էլեկտրոնային ստորագրությամբ կնքված աշխատանքային պայմանագրի մեկ օրինակը էլեկտրոնային եղանակով փոխանցվում է աշխատողին, իսկ մինչև տասնչորս տարեկան անձի մասնակցությամբ աշխատանքային հարաբերությունների ծագման դեպքում` ծնողներից մեկին կամ որդեգրողին կամ խնամակալին:

Աշխատանքի անցնելուց առաջ գործատուն կամ նրա լիազորած անձը պարտավոր է աշխատանքի ընդունվող անձին պատշաճ ծանոթացնել աշխատանքի պայմաններին, կոլեկտիվ պայմանագրին (դրա առկայության դեպքում), ներքին կարգապահական կանոններին, աշխատավայրում նրա աշխատանքը կանոնակարգող գործատուի այլ իրավական ակտերին:

Աշխատողը պարտավոր է աշխատանքային պայմանագրում նշված օրն անցնել աշխատանքի: Աշխատանքային պայմանագրում նշված օրն անհարգելի պատճառով աշխատանքի չներկայանալը հիմք է աշխատանքային պայմանագրի լուծման համար:

(ՀՀ աշխատանքային օրենսգրքի 85-րդ հոդված)

 

Հարց 3. Որքա՞ն է սահմանված աշխատաժամանակի նորմալ տևողությունը:

Աշխատաժամանակի նորմալ տևողությունը չի կարող անցնել շաբաթական 40 ժամից: Ամենoրյա աշխատաժամանակի տևողությունը չի կարող անցնել ութ աշխատանքային ժամից, բացառությամբ ՀՀ աշխատանքային օրենսգրքով, oրենքով, այլ իրավական ակտերով և կոլեկտիվ պայմանագրով նախատեսված դեպքերի:

(ՀՀ աշխատանքային օրենսգրքի 139-րդ հոդված)

 

Հարց 4. Ու՞մ կողմից են ընդունվում կազմակերպության ներքին կարգապահական կանոնները:

Գործատուի:

(ՀՀ աշխատանքային օրենսգրքի 5-րդ հոդված)

 

Հարց 5. Աշխատաժամանակի նորմալ տևողության դեպքում որքա՞ն է կրճատվում աշխատանքային օրվա տևողությունը ոչ աշխատանքային` տոնական և հիշատակի օրերի նախօրյակին:

Ոչ աշխատանքային` տոնական և հիշատակի oրերի նախoրյակին աշխատանքային oրվա տևողությունը կրճատվում է մեկ ժամով, բացառությամբ կրճատ և ոչ լրիվ աշխատանքային ժամանակի պայմաններով աշխատող աշխատողների:

(ՀՀ աշխատանքային օրենսգրքի 147-րդ հոդված)

 

Հարց 6. Ո՞րն է համարվում գիշերային ժամանակ:

Գիշերային ժամանակ է համարվում ժամը 22-ից մինչև 6-ը:

(ՀՀ աշխատանքային օրենսգրքի 148-րդ հոդված)

 

Հարց 7. Որքա՞ն է սահմանված արտաժամյա աշխատաժամանակի տևողությունը:

Գործատուի պահանջով արտաժամյա աշխատանքն իրար հաջորդող երկու oրվա ընթացքում չպետք է գերազանցի 4 ժամը, իuկ տարվա ընթացքում` 180 ժամը:

(ՀՀ աշխատանքային օրենսգրքի 146-րդ հոդված)

 

Հարց 8. Ի՞նչ է նշվում աշխատանքային պայմանագրի լուծման մասին ծանուցման մեջ:

Աշխատանքային պայմանագրի լուծման մասին ծանուցման մեջ նշվում են`

  1. աշխատանքիցազատելուհիմքըևպատճառը, իսկաշխատողինայլաշխատանքառաջարկելուդեպքում` նաևպաշտոնիանվանումը, աշխատավարձիչափըկամայլաշխատանքառաջարկելուհնարավորությանբացակայությանմասին,
  2. աշխատանքիցազատելուտարին, ամիսը, ամսաթիվը:

 

(ՀՀ աշխատանքային օրենսգրքի 115-րդ հոդված)

 

Հարց 9. Ինչպե՞ս է աշխատող կանանց տրամադրվում հղիության և ծննդաբերության արձակուրդ:

  1. Աշխատողկանանցտրամադրվումէհղիությանևծննդաբերությանարձակուրդ՝ 140 օր (70 օր` հղիության, 70 օր` ծննդաբերության), 155 օր (70 օր` հղիության, 85 օր` ծննդաբերության)` բարդծննդաբերության, 180 օր (70 օր` հղիության, 110 օր` ծննդաբերության)` միաժամանակմեկիցավելիերեխաներունենալուդեպքում: Այդարձակուրդըհաշվարկվումէմիասինևկնոջըտրամադրվումէամբողջությամբ: Ժամանակիցշուտծննդաբերելուդեպքումհղիությանարձակուրդիչօգտագործվածօրերըգումարվումենծննդաբերությանարձակուրդիօրերին:
  2. Նորածինորդեգրածկամնորածնիխնամակալնշանակվածաշխատողինտրամադրվումէարձակուրդ` որդեգրելուկամխնամակալնշանակվելուօրվանիցմինչևնորածնի 70 օրական (երկուևավելինորածինորդեգրելուկամերկուևավելինորածնիխնամակալնշանակվելուդեպքում` մինչևնորածինների 110 օրական) դառնալը:
  3. Փոխնակմորմիջոցովերեխաունեցածաշխատողին (երեխայիկենսաբանականմորը) տրամադրվումէարձակուրդերեխայիծնվելուօրվանիցմինչևնորածնի 70 օրական (երկուևավելինորածիներեխածնվելուդեպքում` մինչևնորածինների 110 օրական) դառնալը:

(ՀՀ աշխատանքային օրենսգրքի 172-րդ հոդված)

 

Հարց 10. Աշխատողի համար ի՞նչ տևողությամբ փորձաշրջան կարող է սահմանվել աշխատանքի ընդունելիս:

Փորձաշրջանի ժամկետը չի կարող երեք ամսից ավելի լինել, բացառությամբ ՀՀ օրենսդրությամբ նախատեսված դեպքերի:

(ՀՀ աշխատանքային օրենսգրքի 92-րդ հոդված)

 

Հարց 11. Որքա՞ն է ամենամյա նվազագույն արձակուրդի տևողությունը:

  1. Ամենամյանվազագույնարձակուրդիտևողությունըհնգօրյաաշխատանքայինշաբաթվադեպքում 20 աշխատանքայինօրէ, իսկվեցօրյաաշխատանքայինշաբաթվադեպքում` 24 աշխատանքայինօր:
  2. Ոչլրիվաշխատաժամանակով, ինչպեսնաևՀՀաշխատանքայինօրենսգրքի 139-րդհոդվածի 4-րդմասովսահմանվածառանձինկատեգորիայիաշխատողներիամենամյաարձակուրդըչիկրճատվում, ևդրատևողությունըորոշվումէյուրաքանչյուրօրացուցայինշաբաթըհամապատասխանաբարհաշվարկելովհինգաշխատանքայինօր՝հնգօրյաաշխատանքայինշաբաթվադեպքում, ևվեցաշխատանքայինօր՝վեցօրյաաշխատանքայինշաբաթվադեպքում:
  3. Կոլեկտիվկամաշխատանքայինպայմանագրովկամգործատուիիրավականակտովկարողենսահմանվելավելիերկարտևողությամբարձակուրդներ, բացառությամբպետականևհամայնքայինբյուջեիցֆինանսավորվողկազմակերպությունների, ՀՀկենտրոնականբանկի:

(ՀՀ աշխատանքային օրենսգրքի 159-րդ հոդված)

 

Հարց 12. Ե՞րբ է թույլատրվում աշխատողին ամենամյա արձակուրդից հետ կանչել:

Ամենամյա արձակուրդից հետ կանչել թույլատրվում է միայն աշխատողի համաձայնությամբ:

(ՀՀ աշխատանքային օրենսգրքի 166-րդ հոդված)

 

Հարց 13. Ե՞րբ է աշխատողը կրում նյութական պատասխանատվություն

Աշխատողը պարտավոր է հատուցել գործատուին պատճառած նյութական վնաuը, որն առաջացել է`

1) գործատուի գույքը փչացնելու կամ կորցնելու հետևանքով.

2) նյութերի գերածախu թույլ տալու հետևանքով.

3) աշխատողի կողմից աշխատանքային պարտականությունները կատարելիu այլ անձանց պատճառված վնաuը գործատուի կողմից հատուցելու դեպքերում.

4) գործատուին պատկանող գույքը փչացնելու պատճառով կատարված ծախuերից.

5) նյութական արժեքների ոչ պատշաճ պահպանության հետևանքով.

6) անորակ արտադրանքի թողարկումը կանխելու համար դիտավորյալ կերպով միջոցառումներ չձեռնարկելու, նյութական կամ դրամական արժեքները հափշտակելու հետևանքով:

(ՀՀ աշխատանքային օրենսգրքի 237-րդ հոդված)

 

Հարց 14. Ե՞րբ է տրամադրվում երեխայի խնամքի համար արձակուրդ:

Երեխային փաuտացի խնամող ընտանիքի մոր (խորթ մոր), հոր (խորթ հոր) կամ խնամակալի ցանկությամբ տրամադրվում է երեխայի խնամքի արձակուրդ մինչև երեխայի երեք տարեկան դառնալը: Արձակուրդը վերցվում է ամբողջությամբ կամ մաս առ մաս: Նման իրավունք ունեցող աշխատողը այն կարող է ստանալ հերթականությամբ:

(ՀՀ աշխատանքային օրենսգրքի 173-րդ հոդված)

 

Հարց 15. Ինչպիսի՞  աշխատանքներում չեն կարող ներգրավվել մինչև տասնութ տարեկան անձինք:

ՀՀ oրենսդրությամբ սահմանված ծանր, վնասակար, առանձնապես ծանր, առանձնապես վնասակար աշխատանքներում, ինչպես նաև oրենքով սահմանված այլ դեպքերում:

(ՀՀ աշխատանքային օրենսգրքի 257-րդ հոդված)

 

Հարց 16. Ի՞ նչ կարգով են լուծվում աշխատանքային վեճերը:

  1. Աշխատանքայինվեճերըենթակաենքննությանդատականկարգով` ՀՀքաղաքացիականդատավարությանօրենսգրքովսահմանվածկարգով:
  2. ԿոլեկտիվաշխատանքայինվեճերըլուծվումենՀՀաշխատանքայինօրենսգրքովսահմանվածկարգով:
  3. Աշխատանքայինվեճերը, ՀՀքաղաքացիականդատավարությանօրենսգրքիև ,ԱռևտրայինարբիտրաժիմասինեՀՀօրենքիպահանջներինհամապատասխան, կարողենհանձնվելարբիտրաժայինտրիբունալիլուծմանը, եթեաշխատողիևգործատուիմիջևկնքվելէհամաձայնություն, կամկոլեկտիվպայմանագրովնախատեսվածէվեճնարբիտրաժինհանձնելուհնարավորություն։ՀՀաշխատանքայինօրենսգրքի 265-րդհոդվածովնախատեսվածաշխատանքայինվեճերըկարողենհանձնվելարբիտրաժայինտրիբունալիլուծմանընույնհոդվածովսահմանվածժամկետում։Արբիտրաժայինհամաձայնությունըչիսահմանափակումաշխատողիաշխատանքայինպայմանագրիցբխողվեճըդատարանհանձնելուիրավունքը, բացառությամբեթեարբիտրաժայինհամաձայնությունըկնքվելէվեճըծագելուցհետո, ևկողմերնանվերապահորենհամաձայնելենվեճըհանձնելարբիտրաժայինտրիբունալիլուծմանը:

(ՀՀ աշխատանքային օրենսգրքի 264-րդ հոդված)

 

Պարզաբանումներ աշխատանքի վարձատրության բնագավառի օրենսդրության վերաբերյալ

 

Հարց 1. Աշխատավարձը ի՞ նչ պարբերականությամբ և ժամկետներում պետք է վճարվի:

Աշխատավարձը յուրաքանչյուր ամիս հաշվարկվում և աշխատանքային օրերին վճարվում է աշխատողին ամսական առնվազն մեկ անգամ` մինչև հաջորդ ամսվա 15-ը: Գործատուն կարող է ամսական աշխատավարձ վճարել մեկ անգամից ավելի պարբերականությամբ:

(ՀՀ աշխատանքային օրենսգրքի 192-րդ hոդված)

 

Հարց 2. Ամենամյա արձակուրդի համար աշխատավարձը ե՞րբ է վճարվում:

Ամենամյա արձակուրդի համար աշխատավարձի վճարումն իրականացվում է ոչ ուշ, քան ամենամյա արձակուրդն սկսելուց երեք օր առաջ, իսկ եթե դա հնարավոր չէ գործատուից անկախ պատճառներով, ապա ամենամյա արձակուրդն սկսելու՝ աշխատողի դիմումում նշված ժամկետից հետո՝ երեք աշխատանքային օրվա ընթացքում:

(ՀՀ աշխատանքային օրենսգրքի 169-րդ hոդված)

 

Հարց 3. Գիշերային աշխատանքի համար որքա՞ն հավելում է սահմանված:

Գիշերային աշխատանքի յուրաքանչյուր ժամի համար սահմանվում է հավելում` ժամային դրույքաչափի 30 տոկոսի չափով:

(ՀՀ աշխատանքային օրենսգրքի 184-րդ hոդված)

 

Հարց 4. Արտաժամյա աշխատանքի համար որքա՞ն հավելում է սահմանված:

Արտաժամյա աշխատանքի յուրաքանչյուր ժամի համար սահմանվում է հավելում` ժամանակային դրույքաչափի 50 տոկոսի չափով:

(ՀՀ աշխատանքային օրենսգրքի 184-րդ hոդված)

 

Հարց 5. Աշխատանքային գրաֆիկով չնախատեսված հանգստյան օրերին աշխատանքի համար որքա՞ն հավելում է սահմանված:

Հանգստյան օրերին (եթե դա նախատեսված չէ աշխատանքային գրաֆիկով) վճարվում է ժամային դրույքաչափի կամ գործավարձի կրկնակի չափից ոչ պակաս չափով:

(ՀՀ աշխատանքային օրենսգրքի 185-րդ hոդված)

 

Հարց 6. Աշխատանքի ժամանակացույցով չնախատեսված ոչ աշխատանքային՝ տոնական և հիշատակի օրերին կատարված աշխատանքի համար որքա՞ն հավելում է սահմանված:

Ոչ աշխատանքային՝ տոնական և հիշատակի օրերին կատարված աշխատանքի համար (եթե դա նախատեսված չէ աշխատանքի ժամանակացույցով) աշխատողը  վճարվում է ժամային դրույքաչափի կրկնակի չափից ոչ պակաս չափով:

(ՀՀ աշխատանքային օրենսգրքի 185-րդ hոդված)

 

Հարց 7. Ե՞րբ է վճարվում պետական պաշտոն զբաղեցնող անձանց աշխատավարձը:

Պետական պաշտոն զբաղեցնող անձանց աշխատավարձը վճարվում է ամսական առնվազն մեկ անգամ` մինչև հաջորդ ամսվա յոթերորդ աշխատանքային օրը:

(“Պետական պաշտոններ զբաղեցնող անձանց վարձատրության մասին։ ՀՀ օրենք)

 

Հարց 8. Պետական ծառայողն աշխատավարձի ֆոնդի տնտեսված միջոցներից քանի՞ անգամ կարող է պարգևատրվել:

Աշխատավարձի ֆոնդի տնտեսված միջոցներից պետական ծառայողը հատուկ առաջադրանքների և (կամ) որակյալ աշխատանքի կատարման համար պարգևատրվում է իր մինչև  մեկ ամսվա պաշտոնային դրույքաչափով` անմիջական ղեկավարի առաջարկությամբ կամ ՀՀ օրենքներով սահմանված համապատասխան լիազորություններով օժտված պաշտոնատար անձի հայեցողությամբ տարեկան ոչ ավելի, քան 3 անգամ:

(“Պետական պաշտոններ զբաղեցնող անձանց վարձատրության մասին։ ՀՀ օրենք)

 

Հարց 9. Որքա՞ն տուժանք է վճարում գործատուն աշխատավարձի ժամկետանց  վճարման դեպքում:

Եթե գործատուի մեղքով աշխատավարձի վճարումը կատարվում է օրենսդրությամբ սահմանված ժամկետների խախտումով, ապա գործատուն աշխատավարձի վճարման կետանցված յուրաքանչյուր օրվա համար աշխատողին վճարում է տուժանք` վճարման ենթակա աշխատավարձի 0,15 տոկոսի չափով, բայց ոչ ավելի, քան վճարման ենթակա գումարի չափը:

(ՀՀ աշխատանքային օրենսգրքի 198-րդ hոդված)

 

Հարց 10. Որքա՞ն է նվազագույն աշխատավարձի չափը Հայաստանի Հանրապետությունում:

ՀՀ նվազագույն ամսական աշխատավարձը սահմանված է 55000 դրամ:

(“Նվազագույն ամսական աշխատավարձի մասինՀՀ օրենքի 1-ին հոդված)

 

Հարց 11. Հայաստանի Հանրապետությունում որքա՞ն է նվազագույն աշխատավարձի չափը, որպես հաշվարկային հիմք:

ՀՀ օրենսգրքերի, օրենքների, ՀՀ Նախագահի հրամանագրերի, ՀՀ կառավարության և վարչապետի որոշումների, նախարարությունների և գերատեսչությունների, տեղական ինքնակառավարման մարմինների, առանձին իրավաբանական անձանց ակտերի իմաստով որպես հաշվարկային հիմք չի կարող ընդունվել սույն օրենքով սահմանված նվազագույն ամսական աշխատավարձը: Նշված ակտերում որպես հաշվարկային հիմք պահպանվում է գործող 1000 դրամը:

(“Նվազագույն ամսական աշխատավարձի մասինՀՀ օրենքի 3-րդ հոդված)

 

Հարց 12. ՀՀ օրենքով սահմանված նվազագույն ամսական աշխատավարձի մեջ մտնու՞մ են հավելավճարները, պարգևատրումները և խրախուսման այլ վճարները:

Նվազագույն ամսական աշխատավարձի, գործավարձով և ժամավճարով վարձատրվող աշխատակիցների համար սահմանված ժամային տարիֆային դրույքի նվազագույն չափերի մեջ չեն ներառվում աշխատավարձից վճարվող հարկերը, նպատակային սոցիալական վճարները, հավելումները, հավելավճարները, պարգևատրումները և խրախուսման այլ վճարները:

(“Նվազագույն ամսական աշխատավարձի մասինՀՀ օրենքի 4-րդ հոդված)

 

 

Պարզաբանումներ զբաղվածության օրենսդրության վերաբերյալ

 

Հարց 1. Ովքե՞ր են համարվում աշխատանք փնտրող անձինք:

Աշխատանք փնտրող են համարվում Հայաստանի Հանրապետության աշխատանքային օրենսգրքով աշխատանքային տարիքի հասած` 16 տարին լրացած անձինք, ովքեր, անկախ զբաղված լինելու հանգամանքից, աշխատանքի տեղավորման նպատակով դիմել են Զբաղվածության պետական գործակալության տարածքային կենտրոններ:

(“Զբաղվածության մասին” ՀՀ օրենքի 4-րդ հոդված)


Հարց 2. Ովքե՞ր կարող են ստանալ գործազուրկի կարգավիճակ:

Գործազուրկը տարիքային կենսաթոշակի իրավունք տվող տարիքը չլրացած աշխատանք փնտրողն է, ով  զբաղված չէ “Զբաղվածության մասին” ՀՀ օրենքի 5-րդ հոդվածով նախատեuված գործունեության որևէ տեuակով, աշխատանք գտնելու նպատակով հաշվառված է Զբաղվածության պետական գործակալության տարածքային կենտրոններում, պատրաuտակամ է անցնելու հարմար աշխատանքի և ստացել է գործազուրկի կարգավիճակ:

Գործազուրկի կարգավիճակը տրվում է Զբաղվածության պետական գործակալության կողմից անհրաժեշտ փաստաթղթերն ստանալուց հետո` 5 աշխատանքային oրվա ընթացքում:

(“Զբաղվածության մասին” ՀՀ օրենքի 4-րդ հոդված, 9-րդ հոդված)

 


Հարց 3. Մասնակցու՞մ են արդյոք գործատուները զբաղվածության պետական քաղաքականության իրականացմանը

ՀՀ ԱՍՀՆ-ն զբաղվածության պետական քաղաքականության մշակման և իրականացման շրջանակներում համագործակցում է գործատուների հետ՝ գործընկերային, փոխշահավետ և մշտական հարաբերությունների հաստատման, հետևողական ընդլայնման, խորացման և հետադարձ կապի ապահովման միջոցով:

Կազմակերպությունների համար, անկախ սեփականության ձևից, սահմանվում է աշխատատեղերի պարտադիր ապահովման նորմատիվ (քվոտա)` հաշմանդամություն ունեցող և տարիքային կենսաթոշակի իրավունք տվող տարիքը չլրացած անձի աշխատանքի տեղավորման համար:

ՀՀ ԱՍՀՆ-ի կողմից գործատուներին մատուցվող ծառայությունները տրամադրվում են անվճար:

(“Զբաղվածության մասին” ՀՀ օրենքի 20-րդ հոդված)

 

Հարց 4. Ի՞նչ իրավունքներ ունեն աշխատանք փնտրող անձինք:

Աշխատանք փնտրող զբաղված անձն իրավունք ունի`

  • հաշվառվելու նպատակով դիմել Զբաղվածության պետական գործակալության տարածքային կենտրոններ,
  • Զբաղվածության պետական գործակալության տարածքային կենտրոններից uտանալ զբաղվածության մաuին Հայաuտանի Հանրապետության oրենuդրության և զբաղվածության պետական ծրագրերի վերաբերյալ մասնագիտական խորհրդատվություն,
  • ստանալ տեղեկություններ զբաղվածության պետական կարգավորման ոլորտի տեղեկատվական ապահովման համար նախատեսված տեղեկատվական շտեմարանում գրանցված թափուր և նոր ստեղծվող աշխատատեղերի վերաբերյալ,
  • հարմար աշխատանքի ընտրության և տեղավորման միջնորդության,
  • մասնագիտական կողմնորոշման
  • Զբաղվածության պետական գործակալության տարածքային կենտրոնների պաշտոնատար անձանց գործողությունների և անգործության` վերադաuության կամ դատական կարգով բողոքարկման:

(“Զբաղվածության մասին” ՀՀ օրենքի 21-րդ հոդված)

 


Հարց 5. Ի՞նչ իրավունքներ ունեն գործազուրկները: 

Գործազուրկը իրավունք ունի Հայաստանի Հանրապետության կառավարության կողմից սահմանված կարգով ընդգրկվել զբաղվածության պետական ծրագրերում հետևյալ ուղղություններով`

  • մասնագիտական ուսուցում, որի ընթացքում ծրագրում ընդգրկվող անձին յուրաքանչյուր ամիս վճարվում է կրթաթոշակ` Հայաստանի Հանրապետության կառավարության կողմից սահմանված չափով, ընդ որում` կրթաթոշակը նշանակվում և վճարվում է սահմանված ամսական կրթաթոշակի նկատմամբ հաշվարկված տվյալ ամuվա ընթացքում իրականացված ուuումնական դաuընթացների oրերի համար.
  • ձեռք բերած մասնագիտությամբ առաջին անգամ աշխատաշուկա մուտք գործող անձանց համար` մասնագիտական աշխատանքային փորձի ձեռք բերման աջակցություն.
  • գործատուի կողմից Զբաղվածության պետական գործակալության տարածքային կենտրոններ ներկայացված և առնվազն մեկ ամիս չլրացված թափուր աշխատատեղերի համալրման նպատակով` այլ վայր աշխատանքի տեղավորման աջակցություն.
  • վարձատրվող հասարակական աշխատանքներին մասնակցություն:

(“Զբաղվածության մասին” ՀՀ օրենքի 21-րդ հոդված)

 


Հարց 6. Ինչպե՞ս է որոշարկվում աշխատաշուկայում անմրցունակությունը

Աշխատաշուկայում գործազուրկի անմրցունակության որոշարկման չափանիշներն են`

  • անձի հաշմանդամություն ունենալու հանգամանքը.
  • անձի սոցիալական կարգավիճակը` հաշվի առնելով սոցիալապես անապահով ընտանիքների անապահովության գնահատման համակարգում ընդգրկված լինելու, ազատազրկման վայրերից կամ բժշկական բնույթի հարկադրանքի միջոցներ կիրառող հիմնարկներից վերադառնալու, արտահիվանդանոցային նարկոլոգիական ծառայություններ մատուցող բժշկական հաստատություններում հաշվառված և դադարի (ռեմիuիայի) շրջանում գտնվելու, թրաֆիքինգի զոհ հանդիսանալու հանգամանքները.
  • անձի տարիքը.
  • անձի գործազուրկի կարգավիճակում գտնվելու ժամանակահատվածը.
  • անձի բնակության վայրը (սահմանամերձ, լեռնային, բարձր լեռնային, քաղաքային, գյուղական).
  • անձի փախստական լինելու հանգամանքը.
  • անձի արտագնա աշխատանքի մեկնելու ռիսկը.
  • անձի` առաջին անգամ աշխատաշուկա մուտք գործելու հանգամանքը.
  • անձի աշխատանք գտնելու կամ մասնագիտական ուսուցման ծրագրերում ընդգրկվելու հնարավորությունները` ելնելով այդ անձի ունեցած մասնագիտությամբ (որակավորմամբ) աշխատանքային ստաժից, աշխատանքային փորձից, աշխատանք փնտրելու ակտիվությունից և աշխատաշուկայում համապատասխան պահանջարկի առկայությունից.
  • անձի մինչև երեք տարեկան երեխա խնամելու հանգամանքը.
  • անձի ժամկետային պարտադիր զինվորական ծառայությունից վերադառնալուց հետո վեց ամսվա ընթացքում լիազորված մարմնում հաշվառվելու հանգամանքը:

(“Զբաղվածության մասին” ՀՀ օրենքի 22-րդ հոդված)

 


Հարց 7. Ովքե՞ր են աշխատանքից ազատման ռիսկ ունեցող անձինք:

Աշխատանքից ազատման ռիսկ ունեցող անձինք աշխատանքային հարաբերությունների մեջ գտնվող այն անձինք են, ովքեր`

ա. մինչև երեք տարեկան երեխայի խնամքի համար տրամադրվող արձակուրդի ավարտից հետո երեք ամսվա ընթացքում, որպես աշխատանք փնտրող անձ, հաշվառվել է Զբաղվածության պետական գործակալության տարածքային կենտրոնների կողմից,

բ. ժամկետային պարտադիր զինվորական ծառայությունից վերադառնալուց հետո երեք ամսվա ընթացքում, որպես աշխատանք փնտրող անձ, հաշվառվել է Զբաղվածության պետական գործակալության տարածքային կենտրոնների կողմից,

գ. Հայաստանի Հանրապետության աշխատանքային օրենսգրքի 113-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին, 2-րդ, 3-րդ և 7-րդ կետերով նախատեսված հիմքերով աշխատանքային պայմանագիրը լուծելու վերաբերյալ գործատուից ստացել է գրավոր ծանուցում և ծանուցումը ստանալուց հետո տասնօրյա ժամկետում, որպես աշխատանք փնտրող անձ, հաշվառվել է Զբաղվածության պետական գործակալության տարածքային կենտրոնների կողմից:

(“Զբաղվածության մասին” ՀՀ օրենքի 4-րդ հոդված)

 


Հարց 8: Ո՞րն է հարմար աշխատանքը

Աշխատանք փնտրող անձի համար հարմար է համարվում այն աշխատանքը, որը համապատասխանում է անձի մասնագիտական կրթությանը և որակավորմանը կամ պահանջում է լրացուցիչ մասնագիտական ուսուցում:

Մասնագիտական կրթություն և որակավորում ունեցող՝ աշխատանք փնտրող անձի համար, որին հնարավոր չի եղել լիազորված մարմին դիմելուց հետո՝ երեք ամսվա ընթացքում, տեղավորել սույն հոդվածի առաջին մասով նախատեսված հարմար աշխատանքի, հարմար է համարվում այն աշխատանքը, որը պահանջում է որակավորման բարձրացում կամ համապատասխանում է վերամասնագիտացման շնորհիվ ձեռք բերված մասնագիտությանը:

Մասնագիտական կրթություն և որակավորում ունեցող՝ աշխատանք փնտրող անձի համար, որը հրաժարվել է սույն հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված ուսուցումից, հարմար է համարվում մասնագիտական կրթություն և որակավորում չպահանջող վարձատրվող ցանկացած աշխատանք:

Մասնագիտական կրթություն և որակավորում չունեցող, ինչպես նաև մասնագիտական կրթություն և որակավորում ունեցող, սակայն ստացած մասնագիտությանը համապատասխան վերջին 5 տարվա ընթացքում աշխատանքային գործունեություն չիրականացնող՝ աշխատանք փնտրող անձի համար հարմար է համարվում վարձատրվող ցանկացած աշխատանք, որը չի պահանջում մասնագիտական կրթություն և որակավորում կամ պահանջում է մինչև վեց ամիս ժամկետով` լիազորված մարմնի կողմից կազմակերպվող մասնագիտական կամ վարպետային ուսուցում:

Մասնագիտական կրթություն և որակավորում չունեցող՝ աշխատանք փնտրող անձի համար, որը հրաժարվել է սույն հոդվածի 3-րդ մասով նախատեսված ուսուցումից, հարմար է համարվում մասնագիտական կրթություն և որակավորում չպահանջող վարձատրվող ցանկացած աշխատանք:

Հարմար աշխատանքի պայմանները բնութագրող չափանիշները սահմանում է Հայաստանի Հանրապետության կառավարությունը` հաշվի առնելով սույն հոդվածի 1-4-րդ մասերով սահմանված պահանջները, ինչպես նաև աշխատավայրի տրանսպորտային մատչելիությունը:»:

1)       «օրենսդրություն» բաժնի «5. Պայմանագրեր» ենթաբաժնից հանել ՀՀ աշխատանքի և սոցիալական հարցերի նախարարության “Հայաստանի Փոքր և միջին ձեռնարկատիրության զարգացման ազգային կենտրոն” հիմնադրամի միջև 2014 թվականի հուլիսի 11-ի “Փոքր ձեռնարկատիրական գործունեության աջակցության զբաղվածության կարգավորման պետական ծրագրի համատեղ կազմակերպման և իրականացման մասին” N  ՀՊ-1 համագործակցության պայմանագիրը,

2)      «Հետազոտություններ» բաժնից հանել տեղադրված տեղեկատվությունը,

3)      «Վիճակագրություն» բաժնի՝

  • «Զբաղվածության ոլորտի վիճակագրություն» մասում տեղադրված տեղեկատվությունը փոխարինել հետևյալով.

«2017թ. հունվարի 1-ի դրությամբ` ՀՀ ԱՍՀՆ աշխատակազմի զբաղվածության պետական գործակալության տարածքային կենտրոններում հաշվառված աշխատանք փնտրող անձանց թվաքանակը կազմել է 95785, որը նախորդ տարվա նույն ժամանակահատվածի ցուցանիշի նկատմամբ աճել է 7,7 %-ով (88928): Հաշվետու տարվա սկզբից աշխատանքի է տեղավորվել 9546 անձ, այդ թվում` 7129-ը` առանց զբաղվածության կարգավորման պետական ծրագրերում ընդգրկվելու:

Գործազուրկների թիվը 2017թ. հունվարի 1-ի դրությամբ կազմել է 80492, որը նախորդ տարվա նույն ժամանակահատվածի ցուցանիշի նկատմամբ աճել է 4,5%-ով (77004): Շարունակում է բարձր մնալ գործազուրկ կանանց թիվը, որը կազմում է գործազուրկների ընդհանուր թվի 66 %-ը կամ 53088: Գործազուրկների 3,6 %-ը (2926 անձ) հաշմանդամություն ունեցող անձինք են:

Առաջին անգամ աշխատանք փնտրողների թիվը հունվարի 1-ի դրությամբ կազմել է 39876, որը նախորդ տարվա նույն ժամանակահատվածի ցուցանիշի նկատմամբ աճել է 0,3 %-ով (39746): Առաջին անգամ աշխատանք փնտրողների 40,4 %-ը (16092 անձ) 16-29 տարեկան երիտասարդներ են: Առաջին անգամ աշխատանք փնտրողներից տարեսկզբից աշխատանքի են տեղավորվել 2156-ը, այդ թվում 1312-ը` առանց զբաղվածության կարգավորման պետական ծրագրերում ընդգրկվելու:

Հունվարի 1-ի դրությամբ զբաղվածության տարածքային կենտրոնների հետ համագործակցող գործատուների թիվը կազմել է 16354, որոնցից տարեսկզբից աշխատուժի պահանջարկի վերաբերյալ հայտ են ներկայացրել 2778-ը:

2016թ. ընթացքում հավաքագրվել է չկրկնվող թափուր 7884 աշխատատեղ, որոնցից 290-ը նոր ստեղծված են եղել: Ըստ տնտեսական գործունեության տեսակների` աշխատուժի առավելագույն պահանջարկ դիտվել է արդյունաբերության ոլորտում` 2375, որոնցից 48-ը` նոր ստեղծված աշխատատեղեր են, սպասարկման այլ ծառայությունների ոլորտում` 1555, որոնցից 31-ը` նոր ստեղծված աշխատատեղեր են, և մեծածախ և մանրածախ առևտրի, ավտոմեքենաների և մոտոցիկլների նորոգման ոլորտում` 1083, որոնցից` 34-ը նոր ստեղծված աշխատատեղեր են: 2017թ. հունվարի 1-ի դրությամբ հանրապետությունում առկա է 1278 թափուր աշխատատեղ:

2016թ. ընթացքում գործազուրկի կարգավիճակ է տրամադրվել 22680 անձի, որոնցից 13155-ը կանայք են, 9338-ը` գյուղաբնակներ, կասեցվել է 9412, վերականգնվել է 9734 և դադարեցվել 19479 անձի գործազուրկի կարգավիճակ:

2016թ. ընթացքում զբաղվածության կարգավորման պետական ծրագրերում ընդգրկվել է 5086 անձ, որոնց 74,1 %-ը կանայք են (3768), 36,9 %-ը` 16-29 տարեկան երիտասարդներ (1878): Զբաղվածության ամենամյա պետական ծրագրերում ընդգրկված 2074 անձ 2016թ. ընթացքում տեղավորվել է աշխատանքի կամ դարձել է ինքնազբաղված, այդ թվում 199-ը ծրագրերում ընդգրկվել են նախորդ տարվա ընթացքում, իսկ 932-ը դարձել է կայուն զբաղված:

2016թ. ընթացքում աշխատաշուկայում անմրցունակ 2005 անձ (այդ թվում` 78 հաշմանդամ) ընդգրկվել է «Աշխատաշուկայում անմրցունակ անձանց հարմար աշխատանքի տեղավորման նպատակով գործատուներին այցելության համար դրամական օգնության տրամադրում» ծրագրում, որոնցից 335-ը տեղավորվել է աշխատանքի:

1274 անձ ընդգրկվել է «Գործազուրկների և աշխատանքից ազատման ռիսկ ունեցող` աշխատանք փնտրող անձանց մասնագիտական ուսուցման կազմակերպում» ծրագրում (այդ թվում` աշխատաշուկայում անմրցունակ 1030 անձ, 98 հաշմանդամ, աշխատանքից ազատման ռիսկ ունեցող 5 անձ), որոնցից աշխատանքի է տեղավորվել 324-ը (այդ թվում` 3 հաշմանդամ):

«Աշխատաշուկայում անմրցունակ անձանց աշխատանքի տեղավորման դեպքում գործատուին միանվագ փոխհատուցման տրամադրում» ծրագրով աշխատանքի է տեղավորվել 736 անձ (այդ թվում` 75 հաշմանդամ), որոնցից 712-ը` «Աշխատաշուկայում անմրցունակ անձանց աշխատանքային ունակությունների և կարողությունների ձեռքբերման համար միանվագ փոխհատուցում գործատուին» ենթածրագրով:

Աշխատաշուկայում անմրցունակ 482 անձ (այդ թվում` 8 հաշմանդամ) ձեռք է բերել աշխատանքային փորձ` ընդգրկվելով «Ձեռք բերած մասնագիտությամբ մասնագիտական աշխատանքային փորձ ձեռք բերելու համար գործազուրկներին աջակցության տրամադրում» ծրագրում, որոնցից 201-ը ծրագրի ավարտից հետո շարունակել է աշխատանքային գործունեությունը:

Աշխատաշուկայում անմրցունակ 436 անձ աշխատանքի է տեղավորվել` ընդգրկվելով «Աշխատաշուկայում անմրցունակ անձանց աշխատանքի տեղավորման դեպքում գործատուին աշխատավարձի մասնակի փոխհատուցման և հաշմանդամություն ունեցող անձին ուղեկցողի համար դրամական օգնության տրամադրում» ծրագրում, այդ թվում` 20-ը հաշմանդամություն ունեցող անձինք են, որոնցից 2-ին տրամադրվել է դրամական օգնություն ուղեկցողի համար:

Աշխատաշուկայում անմրցունակ 74 անձ ընդգրկվել է «Աշխատաշուկայում անմրցունակ անձանց փոքր ձեռնարկատիրական գործունեության աջակցության տրամադրում» ծրագրում, այդ թվում` 13-ը հաշմանդամություն ունեցող անձինք են:

Աշխատաշուկայում անմրցունակ 54 անձ ընդգրկվել է «Աշխատաշուկայում անմրցունակ անձանց անասնապահությամբ զբաղվելու համար աջակցության տրամադրում» ծրագրում, այդ թվում` 8-ը հաշմանդամություն ունեցող անձինք են:

25 գործազուրկ գործուղվել է այլ վայր աշխատանքի` ընդգրկվելով «Գործազուրկին այլ վայրում աշխատանքի տեղավորման աջակցության տրամադրում» ծրագրում, այդ թվում` աշխատաշուկայում անմրցունակ 21 անձ, որոնցից 2-ը ունի հաշմանդամություն:

Տարեսկզբից իրականացվել է Սեզոնային զբաղվածության խթանման միջոցով գյուղացիական տնտեսությանն աջակցության 5948 ծրագիր, որոնցում ընդգրկվել է 7680 անձ (այդ թվում` 727 հաշմանդամ): Ծրագրերում ընդգրկված 7680 անձանցից 2837-ը կանայք են, 794-ը՝ 16-29 տարեկան երիտասարդներ:

2016թ. ընթացքում ՀՀ մարզերում (բացառությամբ Արարատի և Վայոց ձորի)  և Երևան քաղաքում կազմակերպվել է աշխատանքի 11 տոնավաճառ: Տոնավաճառներին մասնակցել է աշխատանք փնտրող 15042 անձ և 364 գործատու, որոնց կողմից ներկայացվել է 1657 թափուր աշխատատեղ:

2016թ. ընթացքում կազմակերպվել է Վարձատրվող հասարակական աշխատանքների կազմակերպման 33 ծրագիր, որոնցում ընդգրվել է 287 գործազուրկ (այդ թվում` աշխատաշուկայում անմրցունակ 266 անձ, 37 հաշմանդամ): Ծրագրերում ընդգրկված 287 անձանցից 31-ը կանայք են, 67-ը՝ 16-29 տարեկան երիտասարդներ:

 

Հիմքը` Զբաղվածության պետական գործակալության կողմից ներկայացված ՀՀ զբաղվածության 2016թ. հիմնական ցուցանիշների տարեկան վարչական վիճակագրական հաշվետվությունը: »: