Շաբաթ, Նոյեմբեր 17, 2018

Աշխատանքի և աշխատանքի վարձատրության ոլորտում աշխատանքի և զբաղվածության վարչության խնդիրները և գործառույթները

Խնդիրներն են՝ մշակել աշխատանքի և աշխատանքի վարձատրության պետական կարգավորման քաղաքականությունը, ապահովել աշխատանքի և աշխատանքի վարձատրության բնագավառներում քաղաքացիական հասարակության միավորումների, այդ թվում՝ սոցիալական գործընկերների հետ համագործակցությունը:

Խնդիրների լուծմանն են ուղղված հիմնականում հետևյալ գործառույթները.

  1. աշխատանքի և աշխատանքի վարձատրության ոլորտը կարգավորող օրենսդրության կատարելագործումը, աշխատանքային հարաբերություններում սոցիալական գործընկերության զարգացումը,
  2. աշխատանքի պայմանների բարելավման և աշխատանքի պաշտպանության ապահովումը,
  3. աշխատանքի վայրում աշխատողի կյանքին կամ առողջությանը պատճառված վնասի հատուցման գործընթացի կատարելագործումը,
  4. պետական ոլորտի աշխատողներին տրամադրվող սոցիալական փաթեթի տրամադրման կարգի կատարելագործումը,
  5. սոցիալական գործընկերության հանրապետական մակարդակում ՀՀ աշխատանքի և սոցիալական հարցերի նախարարության գործառույթների իրականացումը:

Աշխատանքային օրենսդրության սահմանումը հիմնականում նպատակաուղղված է ֆիզիկական անձանց (Հայաuտանի Հանրապետության քաղաքացիների, oտարերկրյա քաղաքացիների, քաղաքացիություն չունեցող անձանց) աշխատանքային իրավունքների և ազատությունների պետական երաշխիքների սահմանմանը, աշխատանքի բարենպաստ պայմանների ստեղծմանը նպաստելուն, աշխատողների և գործատուների իրավունքների ու շահերի պաշտպանությանը:

 Աշխատանքային օրենսդրության սկզբունքները (սահմանված են Աշխատանքային օրենսգրքի 3-րդ հոդվածով)

  • աշխատանքի ազատությունը, ներառյալ` աշխատանքի իրավունքը (որը յուրաքանչյուրն ազատորեն ընտրում է կամ որին ազատորեն համաձայնում է), աշխատանքային ունակությունները տնoրինելու, մասնագիտության և գործունեության տեսակի ընտրության իրավունքը.
  • ցանկացած ձևի (բնույթի) հարկադիր աշխատանքի և աշխատողների նկատմամբ բռնությունների արգելումը.
  • աշխատանքային հարաբերությունների կողմերի իրավահավասարությունը` անկախ նրանց սեռից, ռաuայից, ազգությունից, լեզվից, ծագումից, քաղաքացիությունից, սոցիալական դրությունից, դավանանքից, ամուսնական վիճակից և ընտանեկան դրությունից, տարիքից, համոզմունքներից կամ տեսակետներից, կուսակցություններին, արհեստակցական միություններին կամ հասարակական կազմակերպություններին անդամակցելուց, աշխատողի գործնական հատկանիշների հետ չկապված այլ հանգամանքներից.
  • յուրաքանչյուր աշխատողի համար աշխատանքի արդարացի պայմանների իրավունքի ապահովումը (ներառյալ` անվտանգության ապահովման և հիգիենայի պահանջները բավարարող պայմանները, հանգստի իրավունքը).
  • աշխատողների իրավունքների և հնարավորությունների հավաuարությունը.
  • յուրաքանչյուր աշխատողի` ժամանակին և ամբողջությամբ աշխատանքի արդարացի վարձատրության իրավունքի ապահովումը` oրենքով սահմանված նվազագույն աշխատավարձի չափից ոչ ցածր.
  • գործատուների և աշխատողների` աշխատանքային իրավունքների և շահերի պաշտպանության համար ազատորեն միավորվելու իրավունքի ապահովումը (ներառյալ` արհեuտակցական և գործատուների միություններ uտեղծելու կամ դրանց անդամագրվելու իրավունքը).
  • աշխատանքային հարաբերությունների կայունությունը.
  • կոլեկտիվ բանակցությունների ազատությունը.
  • կոլեկտիվ և աշխատանքային պայմանագրերի կողմերի պատաuխանատվությունը` ըստ իրենց պարտականությունների:

Քաղաքականությունը

 Արժանապատիվ աշխատանքը, աշխատավարձը և եկամուտները մեծ դեր են ունենում պետության եկամտային քաղաքականության, ինչպես նաև մակրոտնտեսական քաղաքականության վրա` զբաղվածության, պահանջարկի, ինֆլյացիայի և աղքատության վրա: Աշխատավարձը և եկամուտները հանդիսանում են կոլեկտիվ բանակցությունների, ինչպես նաև մակրոտնտեսական քաղաքականության հիմնախնդիր:

Կոլեկտիվ բանակցություններով կարող են սահմանվել աշխատանքի անվտանգությունը և հիգիենան ապահովող լրացուցիչ միջոցառումներ, զբաղվածության և սոցիալ աշխատանքային լրացուցիչ երաշխիքներ:

Անձի բավարար կենսամակարդակ ունենալու հնարավորությունը կանխորոշող գործոններից է աշխատավարձը, որը հանդիսանալով վարձու աշխատողի եկամտի բաղադրատարրերից մեկը, իսկ հաճախ նաև` եկամտի միակ աղբյուրը, ըստ էության հանդիսանում է վարձու աշխատողին պատկանող ռեսուրսի` աշխատուժի նկատմամբ սեփականության իրավունքի տնտեսական իրացման ձև:

Աշխատավարձի մակարդակը և դինամիկան հիմնականում որոշում են հասարակության մեջ եկամուտների բաշխումը, հետևաբար նաև` սոցիալական բաշխվածությունը: Աշխատավարձը պետք է ուղղակի կախվածության մեջ լինի աշխատանքի արտադրողականությունից, միևնույն ժամանակ աշխատավարձի կազմակերպման գործընթացում չպետք է անտեսվի դրա սոցիալական ուղղվածությունը:

Հաշվի առնելով տնտեսության տարբեր սոցիալ-տնտեսական ոլորտների վրա աշխատավարձի ուղղակի և անուղղակի ազդեցությունները, աշխատավարձի պետական կարգավորումը, առավելապես կարևորվում է որպես հնարավոր բոլոր բացասական ռիսկերի նվազեցմանն ուղղված գործիք:

Սոցիալական գործընկերությունը

Կոլեկտիվ աշխատանքային հարաբերություններում աշխատողների և գործատուների շահերի համաձայնեցման, սոցիալական երկխոսության և կոլեկտիվ բանակցությունների ամրապնդման նպատակով Կառավարության, Արհմիությունների կոնֆեդերացիայի և Հայաստանի գործատուների (սոցիալական գործընկերներ) հանրապետական միության միջև ձևավորված Հանրապետական եռակողմ հանձնաժողովի միջոցով սոցիալական գործընկերության հանրապետական մակարդակում ապահովվել է համագործակցության շարունակականությունը սոցիալական գործընկերների հետ:

Զբաղվածության ոլորտի հիմնախնդիրները

Քաղաքականությունը

Զբաղվածության պետական քաղաքականության նպատակը կայուն զբաղվածության ապահովմանը միտված պայմանների ստեղծումն է, որն իրականացվում է տնտեսության պետական կարգավորման և բնակչության սոցիալական պաշտպանության միջոցով:
Զբաղվածության պետական քաղաքականության նպատակը, որպես տնտեսական քաղաքականության բաղադրիչի, անհրաժեշտ քանակով և որակով աշխատուժի պահանջարկի բավարարման և առկա աշխատուժի առաջարկի արդյունավետ իրացման ապահովումն է, որը պետք է դիտվի տնտեսական կայուն զարգացման հիմնական պայմաններից մեկը:
Զբաղվածության պետական քաղաքականության նպատակը, որպես սոցիալական պաշտպանության քաղաքականության բաղադրիչի, արժանապատիվ աշխատանքի միջազգայնորեն ընդունված չափանիշների երաշխավորումն ու պայմանների հետևողական ապահովումն է, ինչպես նաև աշխատանք փնտրող անձի աշխատաշուկայում անմրցունակության որոշարկումն ու արդյունավետ ներառման ապահովումն է, որը պետք է դիտարկվի երկրում սոցիալական լարվածության թուլացման հիմնական պայմաններից մեկը:
Զբաղվածության պետական քաղաքականությունը միտված է ամրապնդելու սոցիալական համերաշխությունը, զարգացնելու զբաղվածության ոլորտում սոցիալական գործընկերությունը` նոր աշխատատեղերի ստեղծման, թափուր աշխատատեղերի համալրման, աշխատանքային պայմանների բարելավման և աշխատանքի վարձատրության համակարգերի կատարելագործման միջոցով:

Զբաղվածության պետական քաղաքականության հիմնական սկզբունքները`

  • աշխատանքի կամավորությունը և աշխատանքի ազատ ընտրությունը` բացառելով խտրականությունը,
  • սոցիալական ներառումն ու համերաշխությունը,
  • կայուն զբաղվածության միջոցով անձի հասարակական դերի բարձրացումը,
  • սոցիալական գործընկերությունը,
  • աշխատաշուկայի պետական կարգավորման շրջանակներում տեղեկատվական համաչափությունը և թափանցիկությունը,
  • արժանապատիվ աշխատանքի միջազգայնորեն ընդունված չափանիշների հետևողական ապահովումը,
  • ըստ առաջնահերթությունների` պետական աջակցությունը,
  • զբաղվածության ծառայություններ մատուցող պետական և աշխատանքի տեղավորման ոչ պետական կազմակերպությունների միջև մրցակցային, փոխշահավետ և կայուն համագործակցությունը: 

Խնդիրները

  • Հայաստանի աշխատաշուկայում առաջարկի և պահանջարկի քրոնիկ անհամապատասխանությունը, առանձին մասնագիտությունների գծով թափուր աշխատատեղերի լրացման խոչընդոտները, գործազրկության բարձր մակարդակը,
  • Աշխատաշուկայի տարածքային անհամամասնություններով պայմանավորված առանձին տարածաշրջաններում գործազրկության մակարդակների էական տարբերությունների առկայությունը, գյուղական համայնքներում բնակչության թերզբաղվածությունը, ինչպես նաև ոչ գյուղատնտեսական զբաղվածության ցածր մակարդակը,
  • Աշխատաշուկայում անմրցունակ անձանց զբաղվածության ապահովման դժվարությունները,
  • Կանանց շրջանում գործազրկության միջին հանրապետական ցուցանիշից բարձր մակարդակը,
  • Առաջին անգամ աշխատաշուկա մուտք գործող երիտասարդների աշխատանքի տեղավորման հնարավորությունների ցածր մակարդակը,
  • Պետական-մասնավոր հատվածների միջև, այդ թվում` աշխատանքի տեղավորման ծառայություններ մատուցող ոչ պետական կազմակերպությունների հետ գործակալության գործընկերային և փոխշահավետ համագործակցության բացակայությունը:
  • Հայաստանում ոչ ֆորմալ զբաղվածության բարձր մակարդակը:
callback_small.png
requestacallback_caps.png
contact_us_caps.png